Τρίτη, 24 Νοεμβρίου 2020

Η ΣΤΕΝΗ ΤΟΥ ΘΡΥΛΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΗ

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ

ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

ΜΑΓΑΖΙΑ ΚΑΙ ΠΑΛΙΟΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΤΗΣ ΣΤΕΝΗΣ

Η ΟΡΕΙΝΗ ΦΟΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΔΙΡΦΥΩΝ

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ

.4. Δεκέμβριος  

Σαράντα ημέρες πριν από τα Χριστούγεννα ξεκίναγε η νηστεία. Οι προετοιμασίες για τον ερχομό των Χριστουγέννων αρχίζουν από τις παραμονές, μέρες που πολλές φορές εγκαινιάζονται με «μπόια» χιονιού στη Στενή. Παλαιότερα, τα υλικά στολισμού δεν ήταν το έλατο ή το καραβάκι, αλλά τίποτα και κάποια χρόνια πριν η απλή πρασινάδα από κλαδιά δέντρων που κουβαλούσε ο κόσμος στο σπίτι.

Η προετοιμασία φυσικά δεν σταματούσε στο στολισμό του σπιτιού. Βασική εργασία ήταν το σφάξιμο του χοιρινού, το οποίο αγοραζόταν συνήθως στο παζάρι της Κάτω Στενής από τους γύφτους. Αυτοί που ήθελαν χοιρινό μεγαλύτερο από 50-60 κιλά είχαν φροντίσει να το αγοράσουν νωρίτερα. Το ζώο φυλασσόταν στην άκρη της αυλής περιφραγμένο ή δεμένο και το τάιζαν με αποφάγια και το τυρόγαλο, και «πλύμα». Όταν ερχόταν η ώρα, δύο ή τρεις άντρες αναλάμβαναν μαζί να σφάξουν, να γδάρουν και να τεμαχίσουν το χοιρινό. Από αυτό το «σφάξιμο» αντλούσαν το κρέας για τον υπόλοιπο χρόνο μέχρι το Πάσχα.

Κανένα κομμάτι του ζώου δεν πήγαινε χαμένο. Από το δέρμα έφτιαχναν παπούτσια, τα γουρνοτσάρουχα. Από τα έντερα έφτιαχναν τα λουκάνικα και τις οματιές. Για τα λουκάνικα έβαζαν μέσα στο έντερο του γουρουνιού κομμάτια κρέας από τα πόδια του χοιρινού με μπόλικο αλάτι, πιπέρι, θρούμπι και λίγη ρίγανη. Το πρώτο στέγνωμα γινόταν γύρω από το τζάκι Μετά από τρεις έως πέντε ημέρες στέγνωναν καλά και με το λίγο κάπνισμα που είχαν υποστεί κράταγαν μήνες. Για τον πασπαλά βράζανε κρέας. Μέσα στην «αλοιφή» που δημιουργούσε το λίπος που έβγαινε από το βράσιμο διατηρούσαν το κρέας έως το θέρο. Επίσης έφτιαχναν την πηχτή. Από το κεφάλι, τα πόδια και την ουρά του χοιρινού. Ένας άλλος τρόπος διατήρησης του κρέατος ειδικά των κομματιών που είχαν κόκαλα ήταν μέσα στην άρμ' (άλμη). Το λίπος το χρησιμοποιούσαν και σαν λάδι για τα τηγανητά. Εκτός από τη διαδικασία του φαγητού, οι νοικοκυρές επιδίδονταν και στην τέχνη της παρασκευής διαφόρων γλυκών. Τα κυριότερα ήταν ο μπακλαβάς, πολύ αργότερα και το κανταΐφι, τα μελομακάρονα, οι δίπλες και οι κουραμπιέδες.

Ένα μέρος του χοιρινού που τα παιδιά το περίμεναν πως και πως ήταν η «φούσκα». Έπαιρναν την ουροδόχο κύστη την έτριβαν στη στάχτη και τη φούσκωναν. Ήταν το ένα και μοναδικό παιχνίδι του χρόνου.

Την παραμονή των Χριστουγέννων έβαζαν ένα σπολάρθι (σπάρτο) στον ανηφουριό (φουγάρο του τζακιού) για να μην μπουν στο σπίτι τα σκαρκατζούλια. Επιπλέον μέτρο γιατί όσο το τζάκι ήταν αναμμένο οι καλικάτζαροι δεν ζύγωναν μιας και φοβόνται τη φωτιά.

Από την παραμονή έκαιγε στο τζάκι ένα μεγάλο ξύλο ή κορμός δένδρου του οποίου τα υπολείμματα είχαν μεγάλη αποτρεπτική αξία για το κακό. Αυτή τη στάχτη την σκόρπαγαν στην περιουσία τους και τα χωράφια τους για να τα προφυλάξουν.

Το πνεύμα των Χριστουγέννων ενίσχυαν κατά πολύ τα κάλαντα, το τραγούδ', που τραγουδιούνταν την παραμονή από παρέες παιδιών που γύριζαν στα σπίτια. Τα τραγούδια τα έλεγαν μόνο τις μέρες που έπρεπε, διαφορετικά όπως έλεγαν στα παιδιά «θα πιάσουν ψείρες». Η λέξη κάλαντα έγινε γνωστή τα τελευταία χρόνια :«Θειά να πούμ' του τραγούδ'»

 Dekembris 1

Χριστούγεννα, Πρωτούγεννα 'πόψε ο Χριστός γεννιέται

Γεννιέται κι ανατρέφεται στο μέλι και στο γάλα

Το γάλα τρων οι άρχοντες, το μέλι οι αφεντάδες

Και με το μελισοχόρταρο λούζονται οι κυράδες

Κυρά ψηλή, κυρά λιγνή, κυρά καμπανοφρύδα

Η Παναγιά σου τα 'δωσε, Θεός να στα χαρίσει

Να κάνεις γάμους και χαρές, ξεφάντωσες μεγάλες

Να στρώσεις κι άσπρο φλάμπουρο στη μέση στη αυλή σου

Να μπαινοβγαίνουν οι φίλοι σου, να σκάζουν οι εχθροί σου

Όσα καρφιά και πέταλα στους Τούρκους τα κεφάλια

Κι όσες λαμπάδες και κεριά στης Παναγιάς τα χέρια

 Dekembris 2Ανήμερα το πρωί των Χριστουγέννων, όλο το χωριό ήταν στην εκκλησία. Κατά τις δυο με τρεις την νύχτα χτύπαγε η πρώτη καμπάνα. Οι μικροί φύλαγαν το χέρι των μεγαλύτερων ζητώντας συγχώρεση για να κοινωνήσουν. Στις πεντέμισι είχε τελειώσει η λειτουργία, έτσι ώστε να προλάβουν να ολοκληρώσουν τις προετοιμασίες. Το μεσημέρι ακολουθούσε ένα από τα πλουσιότερα τραπέζια της χρονιάς. Χοιρινό ψημένα στο τζάκι, μαγειρευτό με σέλινο και το Χριστόψωμο.

Την επόμενη ημέρα σειρά στο τραπέζι είχαν οι ομαθιές (οματιές). Γέμιζαν το παχύ έντερο με σιτάρι κομμένο και τα εσωτερικά μέρη του χοιρινού με σπλήνα και συκώτι.

Γιάννης Μητάκης

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ

ΤΑ ΣΟΓΙΑ ΤΗΣ ΣΤΕΝΗΣ

ΠΕΡΑΣΑΝ

ΚΑΤΣΑΝΑΣ

ΚΙΡΚΙΛΗΣ

ΚΟΝΤΟΣ

ΠΑΠΑΚΗΡΥΚΟΣ

ΠΑΤΕΡΙΤΣΑΣ

ΤΣΟΥΤΣΑΙΟΣ

ΧΑΛΙΟΣ

ΧΟΝΔΡΟΣ

ΧΟΥΛΙΑΡΑΣ

ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ

ΑΡΧΕΙΑ

ΟΙ ΕΝΕΡΓΟΙ ΣΥΛΛΟΓΟΙ ΤΗΣ ΣΤΕΝΗΣ

Επικοινωνήστε μαζί μας

Αναζήτηση αρχείου